اگرچه مهندسان در دهه ۱۹۶۰ شروع به توسعه فناوری انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا کردند، اما این نوآوری هنوز در مدار بالای سر ما قرار نگرفته است.
پنلهای خورشیدی در فضا میتوانند به ترکیب انرژی زمینی ما کمک کنند، اما کارشناسان درباره بلوغ این فناوری اختلاف نظر دارند.
ایده بهرهبرداری از انرژی خورشیدی در فضا به نیمه اول قرن بیستم بازمیگردد. نویسنده داستانهای علمی تخیلی، آیزاک آسیموف، از نخستین کسانی بود که تصور ساخت یک مزرعه خورشیدی در فضا را داشت. در داستان کوتاه خود به نام «عقل» در سال ۱۹۴۱، او داستان دو فضانورد را روایت میکند که رباتی را آموزش میدهند تا یک ایستگاه انرژی خورشیدی در فضا را اداره کند و انرژی را در سراسر منظومه شمسی منتقل کند.
بعدها، در دهه ۱۹۶۰، دانشمندان شروع به توسعه فناوریهایی برای استقرار انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا کردند. اما پس چرا پنلهای خورشیدی هنوز بالای سر ما در مدار نمیچرخند؟
انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا: بحث و گفتگو
ساخت پنلهای خورشیدی در فضا نیازمند چندین مرحله است. ابتدا طراحی و ساخت اجزای مختلف آن انجام میشود. سپس این اجزا توسط راکتها به مدار پرتاب شده و با استفاده از رباتها به ساختاری بزرگتر مونتاژ میگردند. در نهایت، این ساختار نور خورشید را جذب کرده و به صورت بیسیم به زمین منتقل میکند.
این کار آسانی نیست، اما سانجای ویجندران، همبنیانگذار و مدیر فناوری شرکت خصوصی اروپایی TerraSpark که در زمینه انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا تخصص دارد، تأکید میکند که پتانسیل آن شگفتانگیز است.
او به یورونیوز نِکست گفت: «اگر به فضا بروید جایی که خورشید به طور ۲۴ ساعته در حال تابش است، میتوانید انرژی پاک را به روشی قابل اعتماد که برای پنج میلیارد سال آینده در دسترس است، جذب کنید.»
ساخت پنلهای خورشیدی مبتنی بر فضا به ما اجازه میدهد تا انرژی خورشیدی را به طور مداوم بهکار بگیریم، اما هنوز هیچکس موفق به انجام این کار نشده است، زیرا پروژهای بسیار پیچیده است.
در سال ۲۰۲۴، ناسا، آژانس فضایی آمریکا، نتیجه گرفت که دو سیستم انرژی مبتنی بر فضا که آنها بررسی کرده بود، بسیار پرهزینهاند و ممکن است انتشار گازهای گلخانهای آنها با سیستمهای انرژی تجدیدپذیر موجود قابل مقایسه باشد.
با وجود این دشواریها، ویزندران همچنان خوشبین است. او معتقد است که ظهور راکتهای قابل استفاده مجدد و تولید انبوه ماهوارهها، استقرار انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا را در آینده آسانتر خواهد کرد. با این حال، همه کارشناسان بر ضرورت پیگیری این رویکرد توافق ندارند.
فرانچسکو کونتینو، استاد دانشگاه لوون بلژیک، به یورونیوز نکست گفت: «این احساس کمی شبیه به مسابقهای رو به جلو است در حالی که باید به فکر کند کردن بود.»
او افزود: «پیشرفتن با هم در جامعه ما یعنی جستجوی کفایت و نه کاوش راههای جدید برای به دست آوردن انرژی بیشتر و بیشتر.»
دیدگاهی متعادلتر توسط وی هه، مدرس ارشد مهندسی در کالج کینگ لندن در بریتانیا ارائه شده است. در اوت ۲۰۲۵، او مطالعهای منتشر کرد که نشان میدهد انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا میتواند نیاز اروپا به انرژیهای تجدیدپذیر زمینی را تا ۸۰ درصد کاهش دهد.
او درباره مطالعه خود گفت: «این فناوری [انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا] پتانسیل بزرگی برای آوردن مزایای فراوان در کاهش کربن اروپا و بسیاری مناطق دیگر دارد، اما هنوز ریسکهای زیادی در مورد بازده بلندمدت آن وجود دارد.»
چه اتفاقی برای پروژه سولاریس آژانس فضایی اروپا (ESA) افتاد؟
در حالی که شرکتهای خصوصی مانند شرکت ویجندران در این فناوری سرمایهگذاری میکنند، سازمانهای فضایی همچنان تأکید میکنند که هنوز چندین مرحله باید طی شود تا انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا قابل بهرهبرداری شود.
در پایان سال ۲۰۲۲، آژانس فضایی اروپا (ESA) برنامهای تحقیق و توسعه سهساله به نام سولاریس را برای آمادهسازی اروپا جهت تصمیمگیریهای آینده درباره انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا راهاندازی کرد.
این برنامه با استقبال و کنجکاوی عمومی و رسانههای بینالمللی روبرو شد و ویجندران به عنوان یکی از رهبران اصلی روی آن کار کرد.
این آژانس مطالعاتی را سفارش داد، اما همانطور که ویجندران توضیح داد، «درک و موضع اتخاذ شده توسط آژانس [ESA] این بود که فناوریها هنوز نسبتاً نابالغ هستند و برای حرکت به مرحله بعدی یعنی مأموریت نمایشی آماده نیستند.»
او ادامه داد: «تصمیم گرفته شد که برنامه سولاریس به شکلی که تصور میشد دنبال نشود و به جای آن، به توسعه فناوریها و افزایش بلوغ آنها ادامه داده شود تا قبل از اتخاذ تصمیمات بیشتر درباره مسیر انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا، آمادگی لازم فراهم شود.»
ویجندران به یورونیوز نکست گفت که پروژه سولاریس حدود اوت ۲۰۲۴ به پایان رسید، اما در زمان نگارش این مقاله، یافتن هرگونه اطلاعاتی درباره پروژه انرژی خورشیدی فضایی در وبسایت آژانس فضایی اروپا دشوار بود، بهویژه پس از آوریل ۲۰۲۴.
یورونیوز نکست از آژانس فضایی اروپا درخواست مطالعات برنامه سولاریس را کرد، اما این مطالعات ارائه نشد.
[ منبع: euronews ]
